Proefschriftbegeleiding: Gesprekken over je werk: tussen formeel en informeel

Deel van een serie over het begeleiden van promotieonderzoek.

Als je onderzoek doorpraten met anderen van cruciaal belang is, dan volgt het daaruit dat het noodzakelijk is om genoeg mogelijkheden te creëren om te profiteren van de feedback van anderen. Het is echter mijn indruk dat het gesprek over je onderzoek voor het overgrote deel plaatsvindt aan de uitersten van het spectrum formeel – informeel.

Aan de ene kant zijn er de officiële gesprekken met je begeleider. Deze gesprekken zijn noodzakelijk om de richting van je onderzoek te bepalen en knopen door te hakken. Als het goed is vindt een duidelijke verslaglegging plaats van deze gesprekken zodat het resultaat van het gesprek voor zowel de promovenda als de begeleider duidelijk is.

Aan de andere kant van het spectrum plaats ik de informele gesprekken die plaatsvinden in de kroeg, op verjaardagen, op feestjes. Zulke gesprekken hebben als voordeel dat je gedwongen wordt om snel en aantrekkelijk een korte ‘elevator pitch’ over je proefschrift te geven. En met een beetje mazzel tref je een geïnteresseerde gesprekspartner die vanuit een andere discipline of invalshoek interessante vragen op kan werpen.

Mijns inziens kunnen juist gesprekken die zich in het midden van een continuüm bevinden een belangrijke rol vervullen in het uitzetten van de lijnen van je onderzoek, brainstormen en helpen om je tekst goed op papier te krijgen. Als je door zo’n gesprek de lijn van een hoofdstuk helder krijgt, scheelt dit veel tijd in het schrijfproces.

Het voordeel van dit type gesprekken is dat ze zowel spontaan kunnen ontstaan met collega’s, maar ook ingepland kunnen worden. Juist met collega’s kunnen deze gesprekken ook een wederzijds karakter hebben. Zo’n gesprek is bij uitstek geschikt om vaker te voeren, bijvoorbeeld wekelijks of tweewekelijks. Maak tijdens het gesprek aantekeningen en werk deze direct na afloop van het gesprek uit.

Kies voor dit type gesprekken echter niet je partner uit. Het primaire doel van je partner is om partner te zijn, en geen verkapte begeleider. Ik ken het uit eigen ervaring, mijn partner is ook theoloog en werkt aan een eigen promotieonderzoek. Het was heerlijk om mijn proefschrift te bespreken met iemand die daar iets zinnigs over kon zeggen. Het bleef echter continue opletten om niet te veel verwachtingen op hem te leggen op het gebied van het uitgebreid lezen en becommentariëren van mijn teksten.

Dit type gesprekken voeren met collega’s kan in sommige gevallen vragen om een cultuuromslag, omdat in de competitieve academische wereld individualisme eerder de norm dan de uitzondering is. Geen animo onder collega’s? Dan is er altijd nog de kroeg & het bierviltje!

Proefschriftbegeledeiding: Meerdere, complementaire drafts van hetzelfde hoofdstuk

Deel van een serie over het begeleiden van promotieonderzoek.

Stel, het werk aan een bepaald hoofdstuk vordert niet lekker, je outline is onduidelijk, en je weet niet goed weer wat je aan moet met je draft. Je besluit om overnieuw te beginnen, een deel van het oude materiaal over te nemen en een nieuw document te starten. Maar snel kom je jezelf opnieuw tegen, je bent weer niet tevreden met je tweede poging, en je start versie drie.

Hoewel verleidelijk om telkens opnieuw te beginnen, lost deze aanpak uiteindelijk de structurele problemen niet op die je bij de eerste versie bent tegengekomen. In deze blog: praktische tips om deze situatie te fixen én te vermijden dat je ooit weer verzand raakt in twee of meer drafts.

  • Zorg dat je zo snel mogelijk één document maakt, want het is onmogelijk om met twee of drie overlappende drafts te werken. Copy-past zodat je één versie overhoudt waarin alle verschillende onderdelen een plaats hebben.

Nu is het tijd om het denkwerk te verrichten dat eerder niet grondig genoeg heeft plaatsgevonden.

  • Lees de hele draft door
  • Voorzie elke paragraaf van een titel + korte inhoud in steekwoorden
  • Schrijf op een apart papier alle koppen + korte inhoud onder elkaar
  • Formuleer de thesis die je in het hoofdstuk wil verdedigen
  • Ga na of je voor het beargumenteren van de thesis de juiste / voldoende bronnen hebt
    • Zo nee: besteed in deze fase niet te veel tijd aan nieuwe literatuur. Maak hier aantekening van en ga pas verder met de literatuurfase wanneer je eigen stelling duidelijk is
  • Schuif met de koppen tot je een logische volgorde hebt
  • Schrijf een outline van je argument die matcht met de paragraafkoppen
  • Vul de draft nu verder in

Niet alleen is het van belang om het hoofdstuk zelf te fixen, maar ook om te zoeken naar het achterliggende probleem dat er voor gezorgd heeft dat er überhaupt verschillende drafts van het hoofdstuk in omloop waren.

  • Keuzeangst
    • Schrijven is schrappen en onderzoeken is kiezen. Dit kan verlammend werken als de criteria niet helder zijn op basis waarvan je moet kiezen. Die criteria liggen altijd in de thesis van een hoofdstuk en hangen daarmee nauw samen met de scriptie als geheel. Als dit niet helder is dan wordt kiezen tussen verschillende auteurs / methodes / outlines een soort Russische roulette: geen wonder dat je dan het keuzemoment ver voor je uit schuift.
  • Verlatingsangst
    • Kill your darlings, het grote cliché van academisch schrijven. Ook hier geldt, om de darlings af te slachten zijn er goede criteria nodig. Als die ontbreken, dan is het logisch dat je de darlings liever stand-by houdt.
  • Te weinig fundamenteel onderzoek
    • Een gebrek aan overzicht van de literatuur kan er toe leiden dat je te afhankelijk wordt van bronnen die ofwel niet van goede kwaliteit zijn, ofwel niet geschikt zijn voor je vraagstelling. Als de bronnen niet goed bevraagd zijn op hun kwaliteiten voor jouw werk, dan is het logisch dat er iets op een onbewust niveau blijft knagen, waardoor het moeilijker wordt om knopen door te hakken.